Column van Arjan van der Knaap in het blad Metro van 12 augustus 2004.
Na een kwartier televisiekijken minder weten dan je wist.
Het kan je zo maar gebeuren als je nietsvermoedend naar
de Nederlandse televisie kijkt. En dan heb ik het niet over
een SBS-programma waarin een blondje explosies, achtervolgingen
of verkeersongelukken aan elkaar praat. Daar steek je
soms nog wel eens wat van op. Maar de kijkers van Netwerk
bleven maandagavond in verwarring achter na een item over de
gevaren van het Atkins-dieet. (Bekijk hier deze uitzending van Netwerk.)
Robert Atkins ontdekte dat mensen met overgewicht
kunnen afslanken als ze aardappelen, pasta, rijst, brood en
zetmeelhoudende groenten laten staan. Die producten zijn
zo licht verteerbaar dat je er gemakkelijk veel van eet. Iedereen
die zich wel eens laat verleiden door een zak chips of koekjes
weet wat ik bedoel. De energie wordt zo snel door het lichaam
opgenomen dat je met de kortste keren weer honger hebt. Na de
maaltijd ben je uitgeteld, maar na anderhalf, twee uur heb je
alweer trek. Iedereen die wel eens een veel te grote portie
Chinees naar binnen heeft gewerkt, weet wat ik bedoel. Je wordt
er sloom van, gaat naar programma's als SBS Explosief of
Netwerk kijken, en krijgt onbedwingbare honger.
Maar dat is niet wat de kijker van Netwerk te zien kreeg.
De gedegen actualiteitenrubriek wilde aandacht voor de
gevaren van het Atkins-dieet. En dus kwam er een item
over de geváren van het Atkinsdieet. Een vrouw mag enthousiast
vertellen over het Atkins-dieet, maar ze wordt ook in diskrediet
gebracht. Ze moet zeggen of ze vermoedt dat de voedingsmiddelenindustrie
in het geheim samenspant om de populariteit
van Atkins te bedwingen. Ze antwoordt ontwijkend, maar de
toon is gezet: deze vrouw is niet deskundig, paranoďde en
ongeloofwaardig.
Dan: dommige spotjes van Atkins uit Amerika. Een man zegt
dat hij vroeger dik en onaantrekkelijk was, maar nu slank,
vitaal en kijk die lekkere vriendin eens! Bij Netwerk vonden
ze het prachtig: 't is pofferdrie net zoiets als McDonalds!
Vervolgens: de deskundigen. Want Netwerk laat het niet bij
makkelijke suggesties en insinuaties. Professor Jaap Seidell mag
zijn wetenschappelijke bezorgdheid uitspreken. Hij beweert dat
Robert Atkins zich nooit heeft verdiept in de langetermijneffecten
van zijn dieet. Hij wijst op de schadelijke effecten van de
macrobiotische levenswijze die pas na jaren aan het licht
kwamen.
Intussen: beelden van mensen die zich te goed doen aan friet
met mayo, ijs en een broodje hamburger. Regelrechte
dikmakers, ook volgens Atkins, want die zegt dat je
aardappelen, suiker en brood moet laten staan. Maar dat laat
Netwerk buiten beschouwing. Want het moest een item over de
geváren van Atkins worden. Tenslotte: de moeder van alle
misverstanden over Atkins. Patricia Schutte laat geen
gelegenheid onbenut om de vooroordelen over het dieet te
bevestigen: te eenzijdig en te vet. Dat zegt ze al zo lang en met zo
veel overtuiging dat tienduizenden mensen het geloven. Alle
media hier ten lande herhalen trouw het mantra: te eenzijdig en
te vet. Atkins zei zelf: ik eet meer groenten dan een vegetariër
Maar ja, het moest over de geváren van Atkins gaan.
Waar was het item van Netwerk op gebaseerd? De
aanleiding was een Brits onderzoek dat nog moet
beginnen. Er is nog niks aan de hand, maar Netwerk
luidt wél alvast de alarmklok. Maar waarom werd Atkins
eigenlijk zo populair? Niet door reclame, maar met een gedegen
artikel van een wetenschapsjournalist in de New York Times: What
If It's All Been A Big Fat Lie? Inderdaad: wat als het allemaal
dikke, vette leugens blijken te zijn, beste mensen van Netwerk?
Fabel: Door diëten die een royale consumptie van vetrijke vleessoorten en zuivelproducten bevorderen, stijgt het cholesterolniveau wat uiteindelijk tot hartaandoeningen leidt.
Feit: Een steeds groeiende groep wetenschappelijke publicaties toont aan dat een koolhydraatbeperkt menu, als dat op de juiste wijze wordt gevolgd, de gezondheid van het hart bevordert en de klinische parameters verbetert. Meestal gaan triglycerideniveaus omlaag, waardoor één van de grootste risicofactoren voor hartaandoeningen drastisch vermindert. Bovendien gaat bij een koolhydraatrijk dieet het triglycerideniveau in het bloed omhoog en het HDL-niveau omlaag. Deze beide verschijnselen worden in verband gebracht met een groter risico op een myocardinfarct, ischemische hartaandoeningen en coronaire hartaanvallen. (6) Bovendien hebben diverse klinische onderzoekers aangetoond dat een hoog triglyceride- en een laag HDL-niveau (dus niet alleen cholesterol) de belanrijkste factoren kunnen zijn voor hartaandoeningen en beroertes. (24-28)
Fabel: Je valt met de Atkins Voedingsmethode alleen af omdat het aantal calorieën beperkt is.
Feit: Hoewel sommige mensen die de Atkins Voedingsmethode volgen, minder calorieën eten dan daarvoor, doen ze dat niet omdat het programma de hoeveelheden die men mag eten sterkt beperkt. Mensen die Atkins doen, eten soms minder calorieën omdat zij minder honger hebben en niet meer zo'n voedselobsessie hebben. Maar het is ook belangrijk om te begrijpen dat iemand die Atkins doet 1.800 tot 2.000 (en mannen kunnen vaak nog meer eten) calorieën per dag kan eten en nog afvalt, een resultaat dat men op een vetarm regime nooit krijgt.
De consumptie van minder calorieën treedt om twee redenen op:
- Als uw bloedsuiker de hele dag stabiel is, krijgt u minder onbedwingbare trek of een onterecht hongergevoel.
- Iemand die Atkins doet eet voedingsmiddelen zoals vlees, vis, kaas, noten, eieren, groente met weinig vruchtensuiker en zetmeel, en fruit. Al deze voedingsmiddelen zijn minder bewerkt, voedzamer en verzadigen sneller dan het gebruikelijke menu voordat men aan Atkins begon. Als een lichaam minder lege calorieën krijgt en meer alternatieven met een hoog gehalte aan voedingsstoffen, dan zal het natuurlijk eerder verzadigd zijn en minder voedsel nodig hebben.
Wetenschappelijk onderzoek ondersteunt het feit dat u met een koolhydraatbeperkt programma meer calorieën kunt consumeren en meer gewicht kunt kwijtraken dan met een vetarm dieet. Een recent onderzoek ontdekte dat, ondanks een grotere calorieën-consumptie, deelnemers aan een koolhydraatbeperkt programma aanzienlijk meer gewicht verloren dan de groep met het vetarme dieet en dat tegelijkertijd hun risicoprofiel voor hart en bloedvaten verbeterde. Het bleek ook dat de mensen op het koolhydraatbeperkte programma zich op lange termijn beter aan het programma hielden dan de mensen op het vetarme dieet. Een jaar later houden zeven van de acht deelnemers aan de koolhydraatbeperkte methode zich nog aan het programma, en niemand van het vetarme dieet. (1)
Fabel: Het gewichtsverlies bij de Atkins Voedingsmethode is voornamelijk water, geen vet.
Feit: Zoals bij elk gewichtsverliesprogramma, inclusief de inductiefase van Atkins, bestaat het gewichtsverlies tijdens de eerste dagen (of zelfs de eerste week) voornamelijk uit water (diurese). Bij een koolhydraatbeperkt programma met voldoende voedingsvet, schakelt het lichaam na diurese over van het verbranden van koolhydraten en gaat in de eerste plaats het opgeslagen vet (en tegelijkertijd het vet in de voeding) verbranden voor energie en dit leidt tot gewichtsverlies. Bovendien is het verdwenen gewicht voornamelijk vet, geen spiermassa.
Fabel: Ketose is gevaarlijk en veroorzaakt allerlei medische problemen.
Feit: Ketonen zijn een van de twee brandstofleverende stoffen in oms lichaam -- de andere is glucose. Atijd als uw lichaam gebruik maakt van uw alternatieve metabolische brandstof (opgeslagen lichaamsvet), dan bestaan de bijproducten uit ketonen.
Als u de koolhydraatconsumptie beperkt, zoals u tijdens de inductiefase van Atkins doet, komt het lichaam in de vetverbrandende stand: lipolyse. Bijproducten van lipolyse zijn ketonen en het proces waarbij zij gevormd worden, heet ketose. Lipolyse en ketose zijn allebei volkomen normale en natuurlijke functies van het lichaam. Hoe meer ketonen u afscheidt, hoe meer vet u hebt verbrand. Helaas wordt ketose vaak verward met ketoacidose, een aandoening die wordt aangetroffen bij diabetici bij wie het bloedsuikerniveau ontregeld is, bij alcoholisten en bij mensen die verhongeren.
Onderzoek bij patiënten bij wie gedurende een maand de stofwisseling op zaal werd geobserveerd, toont aan dat ketose een goedaardig verschijnsel is zonder complicaties of bijverschijnselen. Het onderzoek documenteerde cardiologische (hart-), renale (nier-), hepatische (lever-) en hematopoëtische (bloed-) functies in de patiënten en heeft geen nadelige effecten aangetroffen. (2) Bovendien zijn dergelijke complicaties nooit aangetroffen in 40 jaar klinische praktijk, inclusief duizenden patiënten bij het Atkins Center. Andere onderzoeken tonen aan dat de gezondheid van het bot niet werd aangetast (6-13), dat de nierfunctie stabiel was bij een koolhydraatbeperkt dieet (3, 14-16) en dat zelfs in specifieke wetenschappelijke publicaties over hyperlipidemie (verhoogd cholesterol- en triglyceridenniveau) verbeterde waarden zijn aangetoond als een koolhydraatbeperkt dieet werd gevolgd. (1- 4, 6, 17-23)
Fabel: Omdat er geen fruit, groente en graan wordt gegeten, krijgt men bij Atkins een tekort aan voedingsstoffen.
Feit: Bij de Atkins Voedingsmethode wordt wel fruit, groente en graan gegeten. De begin- of inductiefase van Atkins, die men vaak voor het hele programma aanziet, is de strengste fase, waarin 20 gram koolhydraten per dag is toegestaan. Die 20 gram zit echter in maximaal 300 gram groene salade per dag, en kan ook zeer voedzame, vezelrijke groenten zoals broccoli, asperges, aubergine en spinazie inhouden.
Een voorbeeld van een inductiemenu dat 2.000 calorieën en 20 gram koolhydraten bevat werd met behulp van het zeer goed bekend staande Nutritionist V programma geanalyseerd. Uit de resultaten van de analyse bleek dat het menu aan de dagelijkse advieshoeveelheden voor de meeste vitamines, mineralen en sporenelementen voldeed of deze zelfs overschreed. Als de inductie eenmaal is voltooid en de volgende fase van het programma is begonnen, kan de hoeveelheid koolhydraten verhoogd worden. Dit betekent meer voedzame groene bladgroente en laag-glykemisch fruit zoals aardbeien, waardoor ruim aan de behoefte aan vezels voldaan wordt. In de pre-handhavings- en levenslange handhavingsfase kunnen de meeste mensen weer volkoren graan in hun dieet opnemen.
Fabel: De Atkins Voedingsmethode veroorzaakt constipatie omdat er geen vezels gegeten worden.
Feit: De Atkins Voedingsmethode bevat vezelrijke voedingsmiddelen zoals spinazie, aubergine, broccoli, asperges en bladgroente. Na de inductiefase bevat het programma ook laag-glykemisch fruit zoals bessen en aardbeien. Bovendien wordt er een vezelsupplement zoals tarwezemelen of lijnzaad aanbevolen als er tijdens de inductie behoefte aan meer vezels bestaat. Deze supplementen zijn niet nodig in de fase voortgezet gewichtsverlies en daarna omdat dan meer fruit en groente wordt geïntroduceerd.
Fabel: Het is onmogelijk om op lange termijn het gewichtsverlies bij de Atkins Voedingsmethode te handhaven.
Feit: Atkins is een koolhydraatbeperkte voedingsmethode die permanent gezonde voedingsgewoonten bevordert. Het volledige programma bestaat uit vier fasen, waarin de koolhydraatconsumptie geleidelijk verhoogd wordt en waarbij iedereen zijn of haar persoonlijke koolhydratenniveau kan vinden waarbij men op gewicht blijft. De afwisseling in voedingsmiddelen die bij Atkins is toegestaan, zorgt voor een ongecompliceerd menu dat nooit verveelt en waardoor mensen gemotiveerd blijven om hun eetpatroon voor altijd te veranderen.
Fabel: Mensen die de Atkins Voedingsmethode volgen, hebben soms last van vermoeidheid.
Feit: Vermoeidheid kan optreden in de eerste paar dagen dat u Atkins doet, terwijl het lichaam zich aanpast aan het overschakelen naar een andere stofwisseling. Het duurt meestal drie tot vier dagen voordat het lichaam van de suikerstofwisseling is overgeschakeld naar de vetstofwisseling. Na deze overgang, zolang men geen maaltijden overslaat, heeft men meestal de hele dag veel energie en een helder hoofd omdat de bloedsuiker gestabiliseerd is.
Fabel: De Atkins voedingsmethode schiet tekort in botopbouwende kalk.
Feit: Bij Atkins eet men verschillende voedingsmiddelen die veel kalk bevatten, bijvoorbeeld kaas en groente zoals broccoli en spinazie. De korte- en lange-termijn effecten op de kalkstofwisseling van een dieet met veel vlees tonen aan dat er tijdens de hoge vleesconsumptie geen belangrijke veranderingen van het kalkevenwicht aanwezig zijn, en ook geen enkele belangrijke verandering van de darmabsorptie van kalk. (7)
Fabel: Atkins bevat veel vet en we weten allemaal dat vet de galblaas ziek maakt.
Feit: Er bestaat nu overweldigend bewijs dat galstenen (verantwoordelijk voor meer dan 90 procent van de galblaasaandoeningen) worden gevormd als men weinig vet eet. Twee aparte onderzoeken hebben aangetoond dat 25 procent van de deelnemers op een ultra-vetarm dieet galstenen ontwikkelden, en bij een derde onderzoek, waarin het effect van een dieet dat per dag 27 gram vet leverde werd onderzocht, bleek dat 13 procent van de deelnemers galstenen ontwikkelden (29). De reden is dat de galblaas zich alleen samentrekt als er vet wordt gegeten, en als de blaas zich niet samentrekt, ontwikkelt zich een aandoening die biliaire stasis wordt genoemd, waarbij de gal tot stenen kristalliseert. Als de galblaas actief blijft, wordt voorkomen dat zich stenen vormen.
Voetnoten op www.atkinslijn.nl
Dit is een persbericht van het Atkinscentrum


